Arts aan het woord: eHealth

4 minuten lezen

Wanneer een patiënt zijn of haar medicatie niet inneemt zoals de arts dat heeft voorgeschreven, dan is de patiënt niet therapietrouw. Therapieontrouw heeft grote gevolgen, voor zowel de patiënt als de maatschappij. Het herstel van de patiënt duurt bijvoorbeeld langer, of de ziektelast is groter. In dat geval moet de patiënt vaker naar het ziekenhuis, wat weer gevolgen heeft voor de kosten van de zorg. Hoe gaan artsen daar mee om? Zij kunnen de patiënt immers niet dwingen. We vroegen dr. Guus Schoonman daarom naar zijn ervaringen met therapieontrouw.

Kunt u kort uitleggen wie u bent en wat u doet?
Mijn naam is Guus Schoonman en ik ben neuroloog in het Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis in Tilburg. Daar werk ik nu zo’n vijf jaar, met specialisaties op de gebieden hoofdpijn en acute neurologie. Daarnaast biedt het ETZ een A-opleiding voor neurologie, waar ik help bij het opleiden van assistenten tot neurologen. Onze afdeling krijgt zo’n twintig duizend nieuwe patiënten per jaar. De aandoeningen van deze patiënten verschillen: we behandelen mensen met bijvoorbeeld migraine en bewegingsstoornissen, maar ook patiënten met Parkinson of een beroerte.

Behandelt u patiënten ook langdurig met medicatie en welke patiënten zijn dit?             
Jazeker. Ik werk veel op de hoofdpijnpoli, waar patiënten met migraine, spanningshoofdpijn en clusterhoofdpijn naartoe komen. Soms zijn deze aandoeningen chronisch of komen ze wisselend terug. Die patiënten begeleid ik dan bij een langer traject. Op de algemene poli is dat wat minder. Er speelt dan vaak een acuut probleem bij een patiënt, waarvan hij of zij wil weten wat er aan de hand is. Deze patiënten kunnen voor hun behandeling vaak terecht bij hun huisarts en zien we daarna dus niet meer terug.

In welke mate beïnvloedt therapietrouw de uitkomsten van uw patiënten?
Dat is lastig te zeggen. Hoofdpijn komt heel veel voor: twee derde van de Nederlandse bevolking heeft er wel eens last van. Vier of vijf procent van de Nederlanders heeft bijna dagelijks hoofdpijn en een deel daarvan is niet goed te genezen. Soms verminderen de klachten van onze patiënten niet en dan is het lastig te bepalen waar dat aan ligt. Neemt de patiënt zijn of haar medicatie niet goed in of slaat de behandeling niet aan?

Hoe probeert u dan te achterhalen of de patiënt therapietrouw is geweest of niet?
Je gaat dan af op het verhaal van de patiënt. Je moet goed doorvragen over de medicijninname van de patiënt. Hoe heeft de patiënt het ingenomen? Waren er belemmeringen of problemen bij het innemen? Als de patiënt niet therapietrouw is geweest, komt dat op deze manier vaak wel naar voren. Als blijkt dat de patiënt zijn of haar medicatie wél goed heeft ingenomen, dan is het lastig te bepalen waarom hij of zij nog steeds aanvallen krijgt. Therapieontrouw is slechts één van de vele oorzaken voor het uitblijven van effectiviteit van behandelingen.

Wat ziet u als belangrijkste oorzaken van therapieontrouw bij uw patiënten?     
Verkeerde verwachtingen van de patiënt over de effectiviteit van de behandeling. Patiënten verwachten vaak dat hun medicatie al na een week werkt. Als arts moet je dus duidelijk uitleggen dat medicijnen pas na vier weken gaan werken. Ook vervelende bijwerkingen kunnen ervoor zorgen dat een patiënt zijn of haar medicatie niet goed inneemt. Soms speelt twijfel ook een rol. Patiënten laten zich op de poli overrompelen en eenmaal thuis bedenken ze zich soms dat ze liever toch geen medicijnen willen slikken. Mensen ervaren pillen over het algemeen als slecht voor het lichaam. Ze willen daarom liever geen behandeling met medicijnen, behalve als deze meteen werkt.

Hoe gaat u om met patiënten die bewust hun medicijnen niet innemen?             
De patiënt staat aan het roer, artsen hebben slechts een consulterende rol. Als de patiënt besluit dat hij of zij iets niet wil innemen, dan is dat de patiënt’s goed recht. Ik moet dat accepteren. Ik leg de voor- en nadelen uit aan de patiënt en hoop dat hij of zij daar genoeg motivatie uit haalt om zich aan de behandeling te houden. Shared decision making is hier het toverwoord: je maakt beslissingen in overleg met de patiënt. Uiteindelijk is juiste inname van medicatie ook de verantwoordelijkheid van de patiënt. Als de behandeling niet aanslaat omdat de patiënt zijn of haar medicijnen niet goed inneemt, dan is dat natuurlijk erg vervelend, maar de relatie tussen arts en patiënt is gebaseerd op vertrouwen. Stiekem checken of de patiënt zich wel echt aan de afspraken houdt, is een uiting van wantrouwen. Dat wil je als arts voorkomen.

Hoe zorgt u ervoor dat uw patiënt zijn of haar medicatie op de juiste manier inneemt?
Voornamelijk door uit te leggen wat de voor- en nadelen van een behandeling zijn. Er zijn patiënten die een week na het eerste consult opbellen en willen overleggen. Daar is natuurlijk altijd ruimte voor. De hoofdpijnpoli wordt over het algemeen bezocht door jonge mensen, van tussen de twintig en vijftig jaar. Oudere patiënten hebben ook behoefte aan informatie, maar raken ook nog eens snel het overzicht kwijt. In Nederland is patiëntinformatie verspreid over verschillende platformen. Ik zou liever één overzicht hebben, dat zowel voor de patiënt als voor alle zorgverleners beschikbaar is. Als ik bijvoorbeeld een medicijn stopzet bij een patiënt, dan is de apotheek daar niet automatisch van op de hoogte. Als de huisarts vervolgens met een ander medicijn start, dan ontstaat er chaos.

Wat zijn de gevaren van het gebrek aan overzicht?        
Het gebrek aan overzicht leidt tot heel veel fouten. Wanneer wij een patiënt met een hersenbloeding op de eerst hulp krijgen, dan is het van groot belang dat wij zo snel mogelijk weten of hij of zij bloedverdunners slikt. Het zou daarom heel fijn zijn als de patiënt zélf in beheer is van een actueel overzicht. Het Landelijk Schakelpunt is bezig met het verbeteren van overzicht, maar tot nu toe wint privacy het van veiligheid. eHealth is echter het toverwoord van de toekomst. Via patiëntportalen kunnen patiënten nu bijvoorbeeld reageren op fouten in hun overzicht. De gezondheidszorg is bezig met een digitalisatieslag. Veel ziekenhuizen en apotheken maken bijvoorbeeld al gebruik van portalen. Het is nu nog zaak dat daar een schakel tussen komt: ergens moet de data worden opgeslagen.

Denkt u dat eHealth-toepassingen u meer inzicht kunnen geven in de therapietrouw van uw patiënten?
Ja, dat weet ik zeker. Ik vermoed dat iedereen in de toekomst een Persoonlijke Gezondheidsomgeving heeft. Net als bij de bank, daar is ook sprake van een online inlogomgeving. Als een patiënt wordt opgenomen, dan kan hij of zij de inloggegevens van zijn of haar PGO aan het ziekenhuis geven. Artsen hebben dan snel goed zicht op het ziektebeeld van de patiënt. Ook stelt eHealth patiënten in staat om bij te houden hoeveel medicijnen ze innemen. In MedApp kun je bijvoorbeeld zien of iemand therapietrouw is of niet.  Als de hoofdpijn van de patiënt niet is verminderd, terwijl hij of zij wel therapietrouw is, dan weet je dat de blijvende hoofdpijn niet door onjuiste inname van medicatie wordt veroorzaakt.

Welke problemen ondervindt u op dit moment bij de implementatie van eHealth-toepassingen in uw praktijk?
Op dit moment ben ik één van de vijf dokters die betrokken zijn bij de digitalisering van het ziekenhuis. De digitale revolutie is al aan de gang bij banken en dergelijke, maar de zorg blijft nog achter. Iedereen realiseert zich dat en sommige zorgprofessionals vinden deze revolutie maar niets. Ik ben er echter van overtuigd dat het gaat plaatsvinden. Ik denk dat het aantal bezoekers van de poli over vijftien jaar is gehalveerd. In plaats van fysieke bezoeken, zullen patiënten dan voornamelijk aan telemonitoring of teleconsulten doen. Misschien gaat het nog wel veel verder dan dat. Het is mogelijk dat de patiënt zichzelf nuldelijnszorg gaat verlenen, bijvoorbeeld door zijn of haar symptomen door te geven aan een app, die daar een waarschijnlijkheidsdiagnose voor teruggeeft. Wie weet, er is zoveel mogelijk.

De zorgkosten verlagen? Dat doen we samen!

2 minuten lezen

De stijgende zorgkosten leiden tot heftige discussies. Enerzijds vinden wij namelijk dat de zorg voor iedereen toegankelijk en betaalbaar moet zijn. Anderzijds verwachten wij ook de beste zorg voor onszelf, waardoor hogere zorgkosten wel te verklaren zijn. Een lastige situatie, maar niet zonder oplossing: zelf kunnen wij namelijk ook veel doen om de zorgkosten te verlagen!

Stijgende kosten

Het stijgen van de zorgkosten heeft verschillende oorzaken. De Nederlandse bevolking wordt bijvoorbeeld steeds ouder en ouderen hebben meer zorg nodig. Daarnaast zijn er nu veel meer behandelingen mogelijk dan vroeger: door nieuwe medicijnen kunnen we ziektes overleven waar we vroeger aan dood zouden zijn gegaan.

Daarnaast neemt ons zorggebruik toe. We gaan steeds vaker naar de huisarts of naar het ziekenhuis, waarbij we hogere eisen aan onze zorg stellen dan vroeger. Een bezoek aan een specialist is bijvoorbeeld duur en dus stijgen de zorgkosten.

De huisarts

Een goede band met onze huisarts kan ervoor zorgen dat we minder vaak naar het ziekenhuis gaan. Als wij onze huisarts vertrouwen, zijn we minder geneigd om bijvoorbeeld ook nog naar het oordeel van een specialist te vragen. Door onze bezoeken aan het ziekenhuis op die manier te beperken, blijven de zorgkosten lager.

Problematisch hier is de toegenomen druk op huisartsen. Huisartsen krijgen steeds minder tijd voor een consult, wat een goede vertrouwensband en de kwaliteit van de zorg in gevaar brengt. De Landelijke Huisartsvereniging probeert daarom de druk op huisartsen te verminderen, maar ook wij kunnen hierbij een belangrijke rol spelen.

eHealth

eHealth stelt ons in staat onze eigen zorg te monitoren. Mensen die thuis hun klachten, symptomen of verbeteringen monitoren, hebben een beter beeld van het verloop van hun behandeling. Daarnaast bieden sommige eHealth-toepassingen u de mogelijkheid om rapportages van uw klachten en dergelijke te maken. Op die manier komt u goed voorbereid naar het consult, dat dan ook sneller gaat.

eHealth helpt dus om de druk op huisartsen te verminderen, maar draagt ook op andere manieren bij aan het verlagen van de zorgkosten. In MedApp kunt u bijvoorbeeld uw medicijnvoorraad bijhouden en wekkers zetten op de momenten dat u medicatie moet innemen. MedApp zorgt er dus voor dat u nooit meer zonder medicijnen zit én dat u uw medicatie niet vergeet in te nemen. Dit voorkomt verspilling en dat scheelt in de portemonnee. Zo krijgen we die zorgkosten dus wel omlaag!